Κεφάλαιο 2 — Η Lesser Key of Solomon και η Ars Goetia

 

Η Lesser Key of Solomon, γνωστή και ως Lemegeton, είναι μία από τις πιο διάσημες συλλογές κειμένων της δυτικής τελετουργικής μαγείας. Παρότι το έργο αποδίδεται παραδοσιακά στον βασιλιά Σολομώντα, οι γνωστές χειρόγραφες μορφές του προέρχονται από πολύ μεταγενέστερες εποχές. Η σύνδεση με τον Σολομώντα βασίζεται σε έναν παλαιότερο θρησκευτικό και λαογραφικό μύθο, σύμφωνα με τον οποίο ο σοφός βασιλιάς κατείχε γνώση που του επέτρεπε να ελέγχει πνεύματα και δαιμονικές δυνάμεις.

Το όνομα «Σολομών» απέκτησε τεράστιο κύρος στη μεσαιωνική και αναγεννησιακή μαγική παράδοση. Για τους ανθρώπους που αντέγραφαν ή χρησιμοποιούσαν τέτοια κείμενα, η επίκληση ενός διάσημου βιβλικού βασιλιά λειτουργούσε σαν σφραγίδα αυθεντίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ιστορικός Σολομών έγραψε πραγματικά το Lemegeton. Αντίθετα, οι μελετητές θεωρούν ότι πρόκειται για συλλογή διαφορετικών παραδόσεων που συγκεντρώθηκαν και οργανώθηκαν αρκετούς αιώνες αργότερα.

Η Lesser Key of Solomon αποτελείται παραδοσιακά από πέντε κύρια μέρη. Το πρώτο είναι η Ars Goetia, το πιο γνωστό τμήμα της συλλογής. Το δεύτερο είναι η Ars Theurgia-Goetia. Το τρίτο είναι η Ars Paulina. Το τέταρτο είναι η Ars Almadel. Το πέμπτο είναι η Ars Notoria. Κάθε μέρος έχει διαφορετικό χαρακτήρα και διαφορετική κοσμολογία.

Η Ars Goetia ασχολείται με εβδομήντα δύο πνευματικές μορφές. Κάθε μία παρουσιάζεται με συγκεκριμένο όνομα, τίτλο, βαθμό, αριθμό λεγεώνων και ιδιαίτερες ιδιότητες. Ορισμένες περιγράφονται ως βασιλείς, άλλες ως δούκες, πρίγκιπες, μαρκήσιοι, κόμητες, πρόεδροι ή ιππότες. Αυτή η ιεραρχία μοιάζει έντονα με τα πολιτικά και φεουδαρχικά συστήματα της Ευρώπης και δείχνει πώς οι συγγραφείς των γριμορίων φαντάζονταν έναν οργανωμένο αόρατο κόσμο.

Οι εβδομήντα δύο μορφές δεν παρουσιάζονται όλες με τον ίδιο τρόπο. Κάποιες περιγράφονται με ανθρώπινη εμφάνιση, άλλες με ζωικά χαρακτηριστικά και άλλες ως σύνθετα πλάσματα. Μπορεί να εμφανίζονται με φτερά, κέρατα, κεφάλια ζώων, σώματα διαφορετικών πλασμάτων ή παράξενες μορφές που θυμίζουν μεσαιωνική συμβολική τέχνη. Αυτές οι περιγραφές δεν πρέπει να θεωρούνται φωτογραφικές απεικονίσεις πραγματικών όντων. Ανήκουν στη θρησκευτική, συμβολική και φαντασιακή γλώσσα της εποχής.

Κάθε πνεύμα συνοδεύεται συνήθως από έναν κατάλογο ιδιοτήτων. Ένα πνεύμα μπορεί να συνδέεται με τη γνώση της φιλοσοφίας, ένα άλλο με τη μουσική, ένα άλλο με τα βότανα, ένα άλλο με τη ρητορική, ένα άλλο με κρυμμένους θησαυρούς ή με την αποκάλυψη μυστικών. Αυτό δείχνει ότι η Goetia δεν παρουσιάζει τις οντότητες μόνο ως πηγές τρόμου. Συχνά τους αποδίδει ρόλους που σχετίζονται με τη γνώση, την κοινωνική επιρροή και την κατανόηση του φυσικού κόσμου.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία κάθε καταχώρισης είναι η σφραγίδα. Η σφραγίδα είναι ένα ιδιαίτερο γεωμετρικό ή γραμμικό σύμβολο που συνδέεται με το συγκεκριμένο πνεύμα. Στα χειρόγραφα μπορεί να εμφανίζεται με μικρές παραλλαγές, επειδή κάθε αντιγραφέας μπορούσε να αλλάξει ελαφρά το σχέδιο. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους διαφορετικές σύγχρονες εκδόσεις της Goetia παρουσιάζουν μερικές φορές ελαφρώς διαφορετικά sigils.

Οι σφραγίδες έχουν μεγάλη σημασία για την κατανόηση της λογικής του συστήματος. Δεν λειτουργούν σαν απλές εικόνες. Μέσα στη συμβολική γλώσσα του γριμορίου αποτελούν ένα είδος «υπογραφής» ή αναγνωριστικού σημάδιου. Το όνομα αναγνωρίζει την οντότητα λεκτικά και η σφραγίδα την αναγνωρίζει οπτικά.

Η Goetia περιγράφει επίσης τον μαγικό κύκλο. Ο τελετουργός θεωρείται ότι βρίσκεται μέσα σε έναν ειδικά σχεδιασμένο χώρο που περιβάλλεται από ονόματα και σύμβολα. Ο κύκλος δεν είναι απλώς ένα σχήμα στο πάτωμα. Στη λογική του γριμορίου αντιπροσωπεύει τάξη, όριο και προστασία.

Έξω από τον κύκλο μπορεί να εμφανίζεται το λεγόμενο Τρίγωνο του Σολομώντα. Στο συμβολικό σύστημα της Goetia, το τρίγωνο αποτελεί τον χώρο όπου θεωρείται ότι πρέπει να παρουσιαστεί η πνευματική μορφή. Έτσι δημιουργείται ένας σαφής διαχωρισμός ανάμεσα στον χώρο του τελετουργού και στον χώρο της υποτιθέμενης εμφάνισης.

Το γεγονός ότι η τελετουργία χρησιμοποιεί κύκλο και τρίγωνο δείχνει πόσο σημαντική ήταν η γεωμετρία στη μαγική σκέψη της εποχής. Η γεωμετρία θεωρούνταν φορέας τάξης. Ένα απλό σχήμα μπορούσε να αποκτήσει θεολογική ή κοσμολογική σημασία, ειδικά όταν συνδυαζόταν με ονόματα, αριθμούς και αστρολογικές αντιστοιχίες.

Στην Goetia συναντάμε επίσης πεντάγραμμα και εξάγραμμα. Το πεντάγραμμα έχει μακρά ιστορία που δεν περιορίζεται στη σύγχρονη εικόνα του «σατανικού συμβόλου». Στην τελετουργική μαγεία μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως προστατευτικό ή κοσμολογικό σημάδι. Το εξάγραμμα, αντίστοιχα, συνδέθηκε με διαφορετικές συμβολικές ιδέες και με την παράδοση του Σολομώντα.

Ένα άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό είναι οι θεϊκές ονομασίες. Παρόλο που η Goetia είναι σήμερα συχνά συνδεδεμένη στη λαϊκή κουλτούρα με τον σατανισμό ή τη δαιμονολογία, μεγάλο μέρος της τελετουργικής γλώσσας της είναι έντονα θεοκεντρικό. Ο τελετουργός επικαλείται θεϊκά ονόματα και ανώτερες δυνάμεις για να παρουσιάσει τον εαυτό του ως φορέα μιας ανώτερης εξουσίας.

Αυτό δημιουργεί μια σημαντική αντίφαση για τον σύγχρονο αναγνώστη. Η Goetia περιγράφει δαιμονικές μορφές, αλλά ταυτόχρονα χρησιμοποιεί χριστιανικά, εβραϊκά και βιβλικά στοιχεία. Αυτό συμβαίνει επειδή τα γριμόρια δημιουργήθηκαν μέσα σε κοινωνίες όπου η θρησκευτική γλώσσα ήταν αναπόσπαστο μέρος του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι κατανοούσαν τον κόσμο.

Η Ars Theurgia-Goetia, το δεύτερο μέρος του Lemegeton, έχει διαφορετική δομή. Περιγράφει πνεύματα που συνδέονται με κατευθύνσεις, σημεία του ορίζοντα και διαφορετικές περιοχές του ουρανού. Εδώ βλέπουμε μια περισσότερο κοσμολογική ταξινόμηση.

Η Ars Paulina συνδέει πνευματικές δυνάμεις με ώρες, ουράνιες περιοχές και αστρολογικά συστήματα. Η σχέση ανάμεσα στον χρόνο και στις πνευματικές οντότητες γίνεται ιδιαίτερα έντονη. Αυτό μας βοηθά να καταλάβουμε γιατί οι πλανητικές ώρες έγιναν τόσο σημαντικές σε μεταγενέστερες μαγικές παραδόσεις.

Η Ars Almadel περιγράφει ένα ιδιαίτερο τελετουργικό αντικείμενο γνωστό ως Almadel και συνδέει διαφορετικές πνευματικές δυνάμεις με ουράνια επίπεδα ή «ύψη». Είναι ένα καλό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η τελετουργική μαγεία χρησιμοποιεί αντικείμενα ως μικρογραφίες ενός μεγαλύτερου κοσμολογικού συστήματος.

Η Ars Notoria είναι αρκετά διαφορετική. Συνδέεται κυρίως με την απόκτηση γνώσης, μνήμης, σοφίας και δεξιοτήτων μέσω προσευχών και ειδικών μορφών. Αυτή η παράδοση έχει βαθύτερες μεσαιωνικές ρίζες και σε ορισμένες εκδοχές κυκλοφορούσε ανεξάρτητα από το υπόλοιπο Lemegeton.

Επομένως, όταν κάποιος μιλά για τη «Lesser Key of Solomon», δεν πρέπει να σκέφτεται μόνο έναν κατάλογο δαιμόνων. Πρόκειται για ένα πολύ μεγαλύτερο σύστημα που επιχειρεί να ταξινομήσει έναν ολόκληρο αόρατο κόσμο. Υπάρχουν ιεραρχίες, κατευθύνσεις, ώρες, πλανητικές αντιστοιχίες, σφραγίδες, ονόματα και διαφορετικές κατηγορίες πνευματικών δυνάμεων.

Η Ars Goetia έγινε τελικά το πιο διάσημο τμήμα επειδή οι εβδομήντα δύο μορφές της είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακές και επειδή οι σφραγίδες τους μπορούν εύκολα να αναπαραχθούν σε βιβλία και εικόνες. Κατά τον δέκατο ένατο και τον εικοστό αιώνα, αποκρυφιστές και εκδότες συνέχισαν να δημοσιεύουν και να σχολιάζουν το υλικό, με αποτέλεσμα οι μορφές αυτές να περάσουν στη σύγχρονη αποκρυφιστική κουλτούρα.

Σήμερα συναντάμε τις σφραγίδες της Goetia σε βιβλία, ιστοσελίδες, έργα τέχνης, κοσμήματα, μουσική, παιχνίδια και ταινίες. Όμως η σύγχρονη χρήση τους δεν είναι πάντοτε ίδια με την ιστορική χρήση. Ένα σύμβολο που σε ένα χειρόγραφο είχε συγκεκριμένο τελετουργικό πλαίσιο μπορεί σήμερα να χρησιμοποιείται καθαρά αισθητικά ή συμβολικά.

Για αυτό, πριν εξετάσουμε οποιαδήποτε τελετουργική διαδικασία, πρέπει πρώτα να γνωρίζουμε το σύστημα που βρίσκεται πίσω από τα σύμβολα. Το sigil, ο κύκλος, το τρίγωνο, τα άστρα και η Σελήνη δεν αποτελούν τυχαία διακοσμητικά στοιχεία. Ανήκουν σε μια συγκεκριμένη ιστορική κοσμολογία.

Στο επόμενο κεφάλαιο θα περάσουμε στις 72 πνευματικές μορφές της Ars Goetia. Θα δούμε πώς χωρίζονται σε βασιλείς, δούκες, πρίγκιπες, μαρκήσιους, προέδρους, κόμητες και ιππότες, τι σημαίνουν αυτοί οι τίτλοι μέσα στο γριμόριο και γιατί η ιεραρχία είναι τόσο σημαντική για την κατανόηση των σφραγίδων και των αστρολογικών αντιστοιχιών τους.