Κεφάλαιο 3 — Οι 72 πνευματικές μορφές της Ars Goetia

 

Η Ars Goetia είναι περισσότερο γνωστή για τον κατάλογο των εβδομήντα δύο πνευματικών μορφών που αποδίδονται στην παράδοση του Σολομώντα. Οι μορφές αυτές δεν παρουσιάζονται ως ένα άτακτο σύνολο πλασμάτων. Αντίθετα, οργανώνονται μέσα σε μια αυστηρή ιεραρχία με τίτλους που θυμίζουν τα πολιτικά και αριστοκρατικά συστήματα της μεσαιωνικής και πρώιμης νεότερης Ευρώπης. Υπάρχουν βασιλείς, δούκες, πρίγκιπες, μαρκήσιοι, πρόεδροι, κόμητες και ένας ιππότης. Κάθε τίτλος δηλώνει μια θέση μέσα στο συμβολικό σύστημα της Goetia.

Οι περιγραφές των πνευμάτων συνήθως περιλαμβάνουν τέσσερα βασικά στοιχεία. Πρώτον, αναφέρεται το όνομα. Δεύτερον, ο βαθμός ή ο τίτλος. Τρίτον, περιγράφεται η υποτιθέμενη εμφάνιση και οι ιδιότητες του πνεύματος. Τέταρτον, παρουσιάζεται η ιδιαίτερη σφραγίδα του. Σε πολλές περιπτώσεις αναφέρεται επίσης πόσες «λεγεώνες πνευμάτων» διοικεί η συγκεκριμένη μορφή.

Ο αριθμός των λεγεώνων δεν πρέπει να διαβάζεται σαν ιστορικά επαληθεύσιμη στρατιωτική καταγραφή. Ανήκει στη συμβολική γλώσσα των γριμορίων. Η εικόνα ενός βασιλιά ή δούκα που διοικεί δεκάδες λεγεώνες δημιουργεί την αίσθηση μιας μεγάλης, οργανωμένης και ιεραρχημένης αόρατης επικράτειας.

Οι Βασιλείς

Οι βασιλείς θεωρούνται από τις υψηλότερες μορφές της ιεραρχίας της Goetia. Ανάμεσά τους βρίσκονται ο Bael, ο Paimon, ο Beleth, ο Purson, ο Asmoday, ο Vine, ο Balam, ο Zagan και ο Belial.

Ο Bael εμφανίζεται πρώτος στον κατάλογο. Περιγράφεται ως βασιλιάς που κυβερνά πολλές λεγεώνες. Σε ορισμένες περιγραφές παρουσιάζεται με παράξενες σύνθετες μορφές που συνδυάζουν ανθρώπινα και ζωικά χαρακτηριστικά.

Ο Paimon είναι μία από τις πιο γνωστές μορφές της Goetia. Περιγράφεται ως μεγάλος βασιλιάς και συνδέεται με γνώσεις, τέχνες και μυστικά πράγματα. Η εικόνα του απέκτησε ιδιαίτερη δημοτικότητα στη σύγχρονη λογοτεχνία και στον κινηματογράφο, αν και οι σύγχρονες απεικονίσεις συχνά διαφέρουν αρκετά από τα παλαιότερα κείμενα.

Ο Beleth παρουσιάζεται ως ισχυρός βασιλιάς. Οι παλαιές περιγραφές του είναι ιδιαίτερα θεατρικές και παρουσιάζουν την άφιξή του συνοδευόμενη από μουσική και μεγάλη πομπή.

Ο Purson παρουσιάζεται επίσης ως βασιλιάς και συνδέεται συμβολικά με την αποκάλυψη κρυμμένων πραγμάτων και θησαυρών.

Ο Asmoday, γνωστός και από άλλες δαιμονολογικές παραδόσεις ως Asmodeus, εμφανίζεται στην Goetia ως μεγάλος βασιλιάς. Η μορφή του έχει πολύ παλαιότερη ιστορία και δεν περιορίζεται στο συγκεκριμένο γριμόριο.

Ο Belial βρίσκεται προς το τέλος του καταλόγου και παρουσιάζεται ως ένας από τους σημαντικότερους βασιλείς. Το όνομά του εμφανίζεται πολύ πριν από τη δημιουργία της Ars Goetia σε θρησκευτικές και δαιμονολογικές παραδόσεις.

Οι Δούκες

Οι δούκες αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες κατηγορίες της Goetia. Σε αυτήν ανήκουν μορφές όπως οι Agares, Valefor, Barbatos, Gusion, Eligos, Zepar, Bathin, Sallos, Aim, Buné, Berith, Astaroth, Focalor, Vepar, Uvall, Crocell, Alloces, Murmur, Gremory, Vapula, Haures, Amdusias και Dantalion.

Οι δούκες συχνά συνδέονται με διαφορετικές μορφές γνώσης, σχέσεων, μετακινήσεων ή φυσικών φαινομένων. Η μεγάλη ποικιλία των ιδιοτήτων τους δείχνει ότι το σύστημα της Goetia δεν δημιουργήθηκε γύρω από μία μόνο έννοια του κακού. Οι συγγραφείς αποδίδουν στις οντότητες λειτουργίες που καλύπτουν ένα τεράστιο φάσμα ανθρώπινων ενδιαφερόντων.

Ο Agares, για παράδειγμα, συνδέεται με γλώσσες και μετακινήσεις. Ο Barbatos με την κατανόηση φωνών ζώων και κρυμμένων πραγμάτων. Ο Buné συνδέεται με σοφία και πλούτο. Ο Astaroth παρουσιάζεται ως σημαντικός δούκας και αποτελεί μία από τις μορφές που εμφανίζονται και σε άλλες ευρωπαϊκές δαιμονολογικές παραδόσεις.

Ο Dantalion, ένας από τους τελευταίους δούκες του καταλόγου, παρουσιάζεται με ιδιαίτερα παράξενη συμβολική μορφή και συνδέεται με τη γνώση των σκέψεων και των συναισθημάτων. Η περιγραφή του δείχνει πόσο συχνά τα γριμόρια αποδίδουν στις πνευματικές μορφές ιδιότητες που σχετίζονται με την ανθρώπινη ψυχολογία.

Οι Πρίγκιπες

Στην κατηγορία των πριγκίπων συναντάμε ονόματα όπως Vassago, Sitri, Ipos, Gaap, Stolas, Orobas και Seere. Σε ορισμένες χειρόγραφες παραδόσεις οι τίτλοι μπορεί να παρουσιάζουν μικρές διαφοροποιήσεις.

Ο Vassago είναι από τις πρώτες μορφές στον κατάλογο και παρουσιάζεται ως πρίγκιπας με ιδιότητες σχετικές με την αποκάλυψη χαμένων ή κρυμμένων πραγμάτων.

Ο Sitri συνδέεται στις περιγραφές με ανθρώπινες επιθυμίες και ερωτικές σχέσεις. Η περίπτωση αυτή δείχνει πώς τα γριμόρια αποδίδουν ακόμη και πολύ προσωπικές ανθρώπινες εμπειρίες σε μια εξωτερική πνευματική δύναμη.

Ο Stolas παρουσιάζεται συχνά ως πρίγκιπας που συνδέεται με την αστρονομία, τα βότανα και τις πολύτιμες πέτρες. Η μορφή του αποδίδεται συχνά ως κουκουβάγια, γεγονός που ενισχύει τη συμβολική σύνδεση με τη γνώση.

Ο Orobas θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική μορφή στην Goetia και συνδέεται με απαντήσεις για παρελθόν, παρόν και μέλλον μέσα στη λογική του κειμένου.

Οι Μαρκήσιοι

Οι μαρκήσιοι αποτελούν επίσης σημαντική κατηγορία. Σε αυτούς περιλαμβάνονται μορφές όπως Samigina, Amon, Leraje, Naberius, Ronové, Forneus, Marchosias, Phenex, Sabnock, Shax, Orias, Andras, Andrealphus, Cimejes και Decarabia.

Ο Amon παρουσιάζεται με υβριδικά ζωικά χαρακτηριστικά και συνδέεται με τη συμφιλίωση και τη γνώση παρελθόντος και μέλλοντος.

Ο Naberius συνδέεται με τη ρητορική και τις τέχνες. Αυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον γιατί δείχνει ότι στον κόσμο των γριμορίων η ικανότητα του λόγου μπορούσε να θεωρηθεί μια δύναμη σχεδόν μαγικής φύσης.

Ο Phenex συνδέεται με ποίηση και επιστήμες και παρουσιάζεται με τη μορφή του μυθικού φοίνικα. Η παρουσία μιας τέτοιας μορφής δείχνει πόσο συχνά η δαιμονολογική λογοτεχνία δανείζεται σύμβολα από παλαιότερη μυθολογία.

Ο Andras έχει αρκετά πιο σκοτεινή παρουσία στις περιγραφές και παρουσιάζεται ως μορφή σύγκρουσης και καταστροφής. Είναι καλό παράδειγμα του γεγονότος ότι οι ιδιότητες των πνευμάτων στην Goetia κυμαίνονται από γνώση και τέχνες μέχρι βίαιες και επικίνδυνες έννοιες.

Οι Πρόεδροι

Οι πρόεδροι αποτελούν άλλη μία κατηγορία της ιεραρχίας. Ανάμεσά τους βρίσκονται οι Marbas, Buer, Botis, Marax, Glasya-Labolas, Foras, Malphas, Haagenti, Camio, Ose, Amy και Valac.

Ο Marbas συνδέεται με γνώσεις σχετικά με ασθένειες και μηχανικές τέχνες μέσα στο κείμενο.

Ο Buer παρουσιάζεται συχνά ως παράξενη κυκλική ή ζωόμορφη φιγούρα και συνδέεται με φιλοσοφία, λογική και ιδιότητες φυτών.

Ο Foras συνδέεται με τη γνώση της λογικής, της ηθικής και των ιδιοτήτων πολύτιμων λίθων και βοτάνων.

Ο Camio παρουσιάζεται ως μορφή που σχετίζεται με την κατανόηση φωνών ζώων και φυσικών ήχων.

Ο Valac, γνωστός και ως Valak σε νεότερες αναπαραστάσεις, παρουσιάζεται στο κείμενο πολύ διαφορετικά από τη μορφή που έχει γίνει γνωστή στον σύγχρονο κινηματογράφο. Αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο πολύ μπορεί να αλλάξει μια παλιά αποκρυφιστική μορφή όταν περάσει στη σύγχρονη λαϊκή κουλτούρα.

Οι Κόμητες

Οι κόμητες εμφανίζονται συχνά μαζί με άλλους τίτλους. Στην κατηγορία αυτή βρίσκονται μορφές όπως Furfur, Halphas, Raum, Bifrons και Andromalius, ενώ ορισμένες μορφές μπορεί να έχουν διπλούς τίτλους ανάλογα με την παράδοση.

Ο Furfur παρουσιάζεται με έντονα φυσικά και καταιγιδικά χαρακτηριστικά. Αυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον για τη μελέτη της σχέσης ανάμεσα στη δαιμονολογία και στα φυσικά φαινόμενα. Σε παλαιότερες κοινωνίες, βροντές, καταιγίδες και κεραυνοί μπορούσαν να αποκτούν ισχυρή θρησκευτική ή υπερφυσική σημασία.

Ο Bifrons συνδέεται με αστρολογία, γεωμετρία και γνώσεις για φυτά και πολύτιμες πέτρες.

Ο Andromalius είναι ο εβδομηκοστός δεύτερος και τελευταίος κατάλογος της Goetia. Παρουσιάζεται ως κόμης και συνδέεται με την αποκάλυψη κλοπών, εξαπατήσεων και κρυμμένων πραγμάτων.

Ο Ιππότης

Ο Furcas είναι η χαρακτηριστικότερη μορφή που εμφανίζεται με τον τίτλο του ιππότη. Περιγράφεται ως ηλικιωμένη γενειοφόρος μορφή και συνδέεται με φιλοσοφία, αστρολογία, ρητορική, λογική και άλλες μορφές γνώσης.

Η περίπτωση του Furcas είναι σημαντική επειδή μας θυμίζει ότι οι τίτλοι της Goetia δεν είναι τυχαίοι. Αντικατοπτρίζουν έναν κόσμο στον οποίο η κοινωνία ήταν αυστηρά ιεραρχημένη. Ο αναγνώστης της εποχής καταλάβαινε αμέσως τη διαφορά ανάμεσα σε έναν βασιλιά, έναν δούκα και έναν ιππότη.

Γιατί ακριβώς εβδομήντα δύο;

Ο αριθμός εβδομήντα δύο έχει μεγάλη συμβολική ιστορία. Εμφανίζεται σε διαφορετικά θρησκευτικά, μυστικιστικά και εσωτερικά συστήματα. Μεταγενέστεροι αποκρυφιστές προσπάθησαν να συνδέσουν τα εβδομήντα δύο πνεύματα της Goetia με άλλες παραδόσεις εβδομήντα δύο ονομάτων ή αγγελικών δυνάμεων.

Δεν πρέπει όμως να θεωρούμε ότι όλες αυτές οι αντιστοιχίες υπήρχαν απαραίτητα στην αρχική μορφή των χειρογράφων. Πολλές δημιουργήθηκαν αργότερα όταν διαφορετικά αποκρυφιστικά συστήματα άρχισαν να συνδυάζονται μεταξύ τους.

Η σημασία της ιεραρχίας

Η ιεραρχία της Goetia είναι απαραίτητη για την κατανόηση του βιβλίου. Κάθε πνεύμα έχει θέση, τίτλο, σφραγίδα και συγκεκριμένες ιδιότητες. Η δομή αυτή δημιουργεί την εικόνα ενός αόρατου βασιλείου που λειτουργεί περίπου όπως μια ανθρώπινη αυτοκρατορία.

Από ιστορική άποψη, αυτό μας λέει πολλά για τους ανθρώπους που δημιούργησαν και αντέγραψαν τέτοια κείμενα. Όταν προσπαθούσαν να φανταστούν έναν αόρατο κόσμο, χρησιμοποιούσαν την κοινωνική δομή που ήδη γνώριζαν. Όπως στη γη υπήρχαν βασιλιάδες, πρίγκιπες, δούκες και στρατοί, έτσι και ο υπερφυσικός κόσμος μπορούσε να παρουσιαστεί με παρόμοια τάξη.

Η Goetia επομένως δεν είναι μόνο ένα δαιμονολογικό κείμενο. Είναι επίσης ένα παράθυρο στη φαντασία, τη θρησκευτική σκέψη, την πολιτική ιεραρχία και τον συμβολισμό μιας άλλης εποχής.

Στο επόμενο κεφάλαιο θα εξετάσουμε πώς επιλέγεται μια μορφή μέσα στο σύστημα της Goetia και τι σημαίνουν οι ιδιότητες που αποδίδονται σε κάθε πνεύμα. Θα δούμε γιατί άλλο πνεύμα συνδέεται με τη γνώση, άλλο με τα άστρα, άλλο με τα βότανα, άλλο με μυστικά και άλλο με πιο σκοτεινές ιδιότητες, χωρίς να αντιμετωπίζουμε αυτές τις περιγραφές ως επιστημονικά αποδεδειγμένες υπερφυσικές δυνάμεις.