Κεφάλαιο 3 — Η διαφορά ανάμεσα σε Kabbalah, Qabalah και Cabala

 

Οι λέξεις Kabbalah, Qabalah και Cabala μοιάζουν πολύ μεταξύ τους και όλες προέρχονται από την ίδια εβραϊκή λέξη, όμως στη σύγχρονη μελέτη του μυστικισμού και του αποκρυφισμού χρησιμοποιούνται συχνά για να ξεχωρίζουν διαφορετικές παραδόσεις.Αυτή η διάκριση δεν είναι απόλυτη και δεν ακολουθείται από όλους τους συγγραφείς, αλλά είναι πολύ χρήσιμη για έναν μαθητή επειδή βοηθά να καταλάβει από ποια ιστορική και πνευματική παράδοση προέρχεται κάθε διδασκαλία.Η μορφή Kabbalah χρησιμοποιείται συνήθως όταν μιλάμε για την εβραϊκή Καμπάλα.Πρόκειται για τη μυστικιστική παράδοση που αναπτύχθηκε μέσα στον Ιουδαϊσμό και συνδέεται με την Τορά, το Ζοχάρ, το Σεφέρ Γετσιρά, το Μπαχίρ, τις Σεφιρότ, το Εν Σοφ και πολλές άλλες έννοιες που εξετάζουμε σε αυτό το μάθημα.Η Kabbalah ενδιαφέρεται για τη σχέση του Θεού με τη δημιουργία, για τη φύση της ψυχής, για την ερμηνεία των ιερών κειμένων και για τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος μπορεί να ζήσει σε αρμονία με τη θεία τάξη.Στην παραδοσιακή της μορφή δεν είναι απλώς ένα σύστημα συμβόλων αλλά μέρος ενός ολόκληρου θρησκευτικού και πνευματικού τρόπου ζωής.Η μορφή Cabala χρησιμοποιήθηκε ιδιαίτερα από χριστιανούς λόγιους της Αναγέννησης και των επόμενων αιώνων.Αυτοί οι μελετητές γνώρισαν εβραϊκές καμπαλιστικές ιδέες και προσπάθησαν να τις ερμηνεύσουν μέσα από τη χριστιανική θεολογία.Έτσι δημιουργήθηκε αυτό που ονομάζουμε Χριστιανική Cabala.Οι λόγιοι αυτοί μελέτησαν την αριθμητική αξία των εβραϊκών γραμμάτων, τα θεία ονόματα και τις Σεφιρότ και προσπάθησαν να βρουν μέσα σε αυτά επιβεβαιώσεις χριστιανικών δογμάτων.Αυτή η χρήση ήταν διαφορετική από την παραδοσιακή εβραϊκή Καμπάλα επειδή το ίδιο υλικό ερμηνευόταν μέσα από διαφορετική θρησκευτική κοσμοθεωρία.Η μορφή Qabalah χρησιμοποιείται σήμερα συχνά για την Ερμητική ή αποκρυφιστική Καμπάλα.Η Ερμητική Qabalah αναπτύχθηκε μέσα στη δυτική εσωτερική παράδοση και συνδύασε το καμπαλιστικό Δέντρο της Ζωής με στοιχεία από την αστρολογία, την αλχημεία, το Ταρώ, τον ερμητισμό και την τελετουργική μαγεία.Σε αυτό το σύστημα οι δέκα Σεφιρότ χρησιμοποιούνται σαν ένας μεγάλος συμβολικός χάρτης πάνω στον οποίο τοποθετούνται πολλές διαφορετικές αντιστοιχίες.Μια Σεφιρά μπορεί για παράδειγμα να συνδεθεί με έναν πλανήτη, ένα χρώμα, ένα μέταλλο, έναν αρχάγγελο, μια ιδιότητα της ψυχής και έναν συγκεκριμένο τύπο πνευματικής εμπειρίας.Αυτός ο τρόπος χρήσης του Δέντρου της Ζωής έγινε ιδιαίτερα σημαντικός σε οργανώσεις όπως η Hermetic Order of the Golden Dawn.Πρέπει όμως να θυμάσαι ότι οι αντιστοιχίες αυτές δεν είναι όλες μέρος της αρχικής εβραϊκής Καμπάλα.Πολλές δημιουργήθηκαν ή συστηματοποιήθηκαν πολύ αργότερα από δυτικούς αποκρυφιστές.Για αυτόν τον λόγο σε αυτό το μάθημα θα χρησιμοποιούμε συχνά τις τρεις διαφορετικές γραφές ώστε να ξέρουμε ακριβώς για ποια παράδοση μιλάμε.Όταν γράφουμε Kabbalah θα αναφερόμαστε κυρίως στην εβραϊκή μυστικιστική παράδοση.Όταν γράφουμε Cabala θα αναφερόμαστε κυρίως στη χριστιανική καμπαλιστική παράδοση της Αναγέννησης και των επόμενων αιώνων.Όταν γράφουμε Qabalah θα αναφερόμαστε κυρίως στην ερμητική και αποκρυφιστική παράδοση.Αυτή η ταξινόμηση είναι πρακτική και όχι απόλυτος ιστορικός νόμος.Μπορεί να συναντήσεις βιβλία που χρησιμοποιούν τη λέξη Kabbalah ακόμη και όταν μιλούν για τελετουργική μαγεία ή βιβλία που γράφουν Cabala χωρίς να αναφέρονται αποκλειστικά στη χριστιανική παράδοση.Για αυτό δεν πρέπει να βασίζεσαι μόνο στην ορθογραφία της λέξης.Πρέπει να εξετάζεις το περιεχόμενο του βιβλίου, την εποχή στην οποία γράφτηκε και την παράδοση στην οποία ανήκει ο συγγραφέας.Για να κατανοήσουμε καλύτερα τις διαφορές μπορούμε να φανταστούμε το Δέντρο της Ζωής ως έναν χάρτη που χρησιμοποιήθηκε από διαφορετικές σχολές.Στην εβραϊκή Kabbalah το Δέντρο αποτελεί τρόπο κατανόησης της θείας εκδήλωσης και της σχέσης ανάμεσα στον Θεό, τον κόσμο και τον άνθρωπο.Στη χριστιανική Cabala το ίδιο σύστημα ερμηνεύθηκε μέσα από χριστιανικές θεολογικές έννοιες.Στην ερμητική Qabalah το Δέντρο μετατράπηκε σε έναν ευρύτερο χάρτη συμβολικών αντιστοιχιών που χρησιμοποιήθηκε για διαλογισμό, τελετουργική εργασία και μελέτη του αποκρυφισμού.Η ίδια εικόνα λοιπόν μπορεί να αποκτήσει διαφορετική λειτουργία ανάλογα με την παράδοση.Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα για όποιον μελετά Καμπάλα και μαγεία.Δεν πρέπει να παίρνουμε μια μεταγενέστερη αποκρυφιστική ιδέα και να λέμε ότι υπήρχε πάντα στην αρχαία ή μεσαιωνική Καμπάλα.Για παράδειγμα, η σύνδεση συγκεκριμένων καρτών Ταρώ με τους είκοσι δύο δρόμους του Δέντρου της Ζωής είναι χαρακτηριστική της δυτικής ερμητικής παράδοσης και όχι της πρώιμης εβραϊκής Καμπάλα.Το ίδιο ισχύει για πολλές πλανητικές, χρωματικές και μαγικές αντιστοιχίες που συναντάμε σε αποκρυφιστικά βιβλία.Η σωστή ιστορική διάκριση μας επιτρέπει να κατανοήσουμε καλύτερα πώς εξελίχθηκαν οι ιδέες μέσα στους αιώνες.Ένας ακόμη σημαντικός όρος που πρέπει να γνωρίζουμε είναι ο ερμητισμός.Ο ερμητισμός είναι μια διαφορετική πνευματική και φιλοσοφική παράδοση που συνδέεται με τα κείμενα που αποδίδονται στον Ερμή Τρισμέγιστο.Οι νεότεροι αποκρυφιστές συνδύασαν ερμητικές ιδέες με την Καμπάλα και έτσι δημιουργήθηκαν νέες συνθέσεις.Η Ερμητική Qabalah είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της διαδικασίας.Δεν αποτελεί απλή αντιγραφή της εβραϊκής Καμπάλα αλλά ένα νέο σύστημα που δημιουργήθηκε από τη συνάντηση πολλών παραδόσεων.Μέσα στην Ερμητική Qabalah το Δέντρο της Ζωής λειτουργεί σαν ένας μεγάλος χάρτης του σύμπαντος και της ανθρώπινης συνείδησης.Η Κέτερ τοποθετείται στην κορυφή και συμβολίζει το ανώτατο επίπεδο ενότητας.Η Μαλκούτ βρίσκεται στη βάση και συνδέεται με τον υλικό κόσμο.Οι υπόλοιπες Σεφιρότ τοποθετούνται ανάμεσά τους και αντιπροσωπεύουν διαφορετικά επίπεδα ή δυνάμεις.Οι ερμητικοί αποκρυφιστές προσπάθησαν να συνδέσουν σχεδόν κάθε σημαντικό συμβολικό σύστημα με αυτό το διάγραμμα.Έτσι δημιουργήθηκαν πίνακες αντιστοιχιών που περιλαμβάνουν πλανήτες, στοιχεία, αγγελικές τάξεις, αρώματα, πολύτιμους λίθους, φυτά και άλλα σύμβολα.Αυτοί οι πίνακες είναι χρήσιμοι για να μελετήσουμε την ιστορία της δυτικής μαγείας αλλά δεν πρέπει να θεωρούμε ότι αποτελούν ενιαία ή αντικειμενική περιγραφή του σύμπαντος.Είναι συμβολικά συστήματα που δημιουργήθηκαν μέσα σε συγκεκριμένες σχολές.Η Χριστιανική Cabala αναπτύχθηκε με διαφορετικό τρόπο.Οι λόγιοι της Αναγέννησης πίστευαν ότι η μελέτη των εβραϊκών γραμμάτων και των καμπαλιστικών κειμένων μπορούσε να αποκαλύψει αρχαίες θεολογικές αλήθειες.Ο Πίκο ντέλλα Μιράντολα ήταν ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους αυτής της προσπάθειας.Αργότερα ο Γιόχαν Ρόιχλιν συνέβαλε επίσης στη διάδοση της καμπαλιστικής μελέτης ανάμεσα στους χριστιανούς λόγιους.Οι ερμηνείες τους όμως δεν ταυτίζονταν με εκείνες των Εβραίων καμπαλιστών.Χρησιμοποιούσαν συχνά τα ίδια σύμβολα για να οδηγηθούν σε διαφορετικά θεολογικά συμπεράσματα.Αυτό δείχνει πόσο σημαντικό είναι να γνωρίζουμε το πλαίσιο μέσα στο οποίο χρησιμοποιείται ένα σύμβολο.Ένα ακόμη σημείο που πρέπει να προσέξουμε είναι η σχέση της Καμπάλα με τη μαγεία.Υπάρχουν ιστορικές μορφές εβραϊκής μαγικής παράδοσης και μυστικιστικής πρακτικής, αλλά δεν πρέπει να ταυτίζουμε ολόκληρη την Καμπάλα με τη μαγεία.Η Καμπάλα έχει πολύ μεγαλύτερο θεολογικό, φιλοσοφικό και μυστικιστικό περιεχόμενο.Αντίθετα, στη δυτική Qabalah η σύνδεση με την τελετουργική μαγεία είναι πολύ πιο άμεση.Εκεί το Δέντρο της Ζωής χρησιμοποιήθηκε ως οργανωτικό πλαίσιο για τελετουργίες, διαλογισμούς και συστήματα συμβολικών αντιστοιχιών.Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους που ένας μαθητής πρέπει να μάθει πρώτα τη διαφορά ανάμεσα στις παραδόσεις πριν προχωρήσει σε πιο σύνθετα θέματα.Αν κάποιος αγνοήσει αυτές τις διαφορές μπορεί εύκολα να διαβάσει μια νεότερη αποκρυφιστική αντιστοιχία και να νομίσει ότι προέρχεται κατευθείαν από το Ζοχάρ ή από το Σεφέρ Γετσιρά.Αυτό δημιουργεί ιστορική σύγχυση.Στο δικό μας μάθημα θα προσπαθούμε πάντα να λέμε από πού προέρχεται κάθε ιδέα και πώς εξελίχθηκε.Με αυτόν τον τρόπο θα μπορείς να μελετάς την Καμπάλα και τη μαγική παράδοση χωρίς να τα ανακατεύεις όλα σε ένα σύστημα.Για να θυμάσαι εύκολα το σημερινό μάθημα κράτησε τρεις βασικές λέξεις στο μυαλό σου.Kabbalah σημαίνει κυρίως εβραϊκή μυστικιστική παράδοση.Cabala σημαίνει κυρίως τη χριστιανική προσαρμογή που αναπτύχθηκε ιδιαίτερα από την Αναγέννηση και μετά.Qabalah σημαίνει κυρίως τη δυτική ερμητική και αποκρυφιστική παράδοση.Δεν είναι απόλυτος κανόνας ορθογραφίας αλλά είναι εξαιρετικά χρήσιμος οδηγός για τη μελέτη μας.Στο επόμενο κεφάλαιο θα εξετάσουμε την Τορά και θα δούμε γιατί αποτελεί θεμελιώδη βάση για την κατανόηση της ιστορικής Καμπάλα και γιατί οι καμπαλιστές αναζητούσαν βαθύτερα επίπεδα νοήματος μέσα στο ιερό κείμενο.