Κεφάλαιο 8 — Το Τρίγωνο του Σολομώντα

Το Τρίγωνο του Σολομώντα είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γεωμετρικά στοιχεία που συνδέονται με την Ars Goetia. Στις γνωστές απεικονίσεις της τελετουργικής διάταξης το τρίγωνο τοποθετείται έξω από τον μαγικό κύκλο και αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστός συμβολικός χώρος. Ο τελετουργός βρίσκεται μέσα στον κύκλο, ενώ το τρίγωνο αντιπροσωπεύει τον χώρο στον οποίο, σύμφωνα με τη λογική του γριμορίου, αναμένεται η υποτιθέμενη εμφάνιση της πνευματικής μορφής.
Η διάταξη αυτή είναι σημαντική επειδή δημιουργεί σαφή διαχωρισμό ανάμεσα σε δύο περιοχές. Ο κύκλος ορίζει τον χώρο του ανθρώπου. Το τρίγωνο ορίζει τον εξωτερικό χώρο της συμβολικής εμφάνισης. Με αυτόν τον τρόπο η γεωμετρία οργανώνει ολόκληρη την τελετουργία.

Γιατί χρησιμοποιείται τρίγωνο

Το τρίγωνο είναι ένα από τα βασικότερα γεωμετρικά σύμβολα της δυτικής εσωτερικής παράδοσης. Διαθέτει τρεις πλευρές και τρεις γωνίες και για αυτό συνδέθηκε με πολλές τριάδες.
Σε χριστιανικό πλαίσιο μπορούσε να παραπέμπει στην Αγία Τριάδα.
Σε φιλοσοφικά συστήματα μπορούσε να συμβολίζει αρχή, μέση και τέλος.
Σε άλλες εσωτερικές παραδόσεις μπορούσε να συμβολίζει σώμα, ψυχή και πνεύμα.
Δεν πρέπει όμως να θεωρούμε ότι κάθε τρίγωνο σε κάθε γριμόριο έχει ακριβώς την ίδια σημασία. Η ερμηνεία εξαρτάται από το κείμενο και την εποχή.

Ο κύκλος και το τρίγωνο ως δύο διαφορετικοί χώροι

Η διάκριση είναι ουσιαστική.
Ο τελετουργός δεν τοποθετείται μέσα στο τρίγωνο.
Βρίσκεται στον κύκλο.
Το τρίγωνο βρίσκεται έξω από αυτόν.
Αυτό σημαίνει ότι τα δύο σχήματα έχουν διαφορετική λειτουργία.
Ο κύκλος δηλώνει προστασία και τελετουργικό όριο.
Το τρίγωνο δηλώνει συγκεκριμένο σημείο συγκέντρωσης της τελετουργικής προσοχής.
Αυτή η διάταξη δημιουργεί ένα είδος γεωμετρικού «διαλόγου».
Ο άνθρωπος βρίσκεται στο ένα σχήμα.
Η συμβολική παρουσία στο άλλο.

Η ιδέα της εκδήλωσης

Στα παλιά γριμόρια η έννοια της «εμφάνισης» δεν πρέπει να κατανοείται πάντα με τον τρόπο που παρουσιάζεται στις ταινίες.
Μπορεί να περιγράφεται ως ορατή μορφή.
Μπορεί να παρουσιάζεται ως φωνή.
Μπορεί να συνδέεται με όραμα ή εντύπωση.
Ορισμένα κείμενα χρησιμοποιούν γλώσσα που υποθέτει πραγματική φυσική εμφάνιση, αλλά αυτό αποτελεί μέρος της κοσμολογίας και των πεποιθήσεων της εποχής και όχι κάτι επιστημονικά επιβεβαιωμένο.
Το τρίγωνο λειτουργεί συμβολικά ως το σημείο όπου συγκεντρώνεται αυτή η προσδοκία.

Τα ονόματα πάνω στο τρίγωνο

Σε γνωστές εκδοχές του σχεδίου εμφανίζονται ιερά ονόματα και επιγραφές.
Αυτά δεν χρησιμοποιούνται μόνο ως διακόσμηση.
Μέσα στη λογική της Σολομωνικής μαγείας, τα θεϊκά ονόματα δηλώνουν ανώτερη εξουσία.
Έτσι το τρίγωνο δεν θεωρείται απλώς ένα γεωμετρικό περίγραμμα.
Είναι ένας χώρος οριοθετημένος με λέξεις που οι τελετουργοί θεωρούσαν ιερές.

Η σχέση με τη θεϊκή εξουσία

Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό της Goetia είναι ότι ο τελετουργός δεν υποτίθεται ότι ενεργεί ως ανεξάρτητος κυρίαρχος.
Το κείμενο χρησιμοποιεί θεϊκά ονόματα και θρησκευτική γλώσσα.
Η υποτιθέμενη εξουσία πάνω στα πνεύματα προέρχεται, μέσα στη λογική του συστήματος, από ανώτερη θεϊκή δύναμη.
Για αυτό το τρίγωνο συνδέεται με ιερά ονόματα.
Το σχέδιο λειτουργεί σαν συμβολική δήλωση ότι η τελετουργία βρίσκεται κάτω από μια μεγαλύτερη κοσμική τάξη.

Η κατεύθυνση του τριγώνου

Σε διαφορετικές παραδόσεις η ακριβής τοποθέτηση και κατεύθυνση μπορεί να διαφέρει.
Σε μεταγενέστερες εκδόσεις συχνά παρουσιάζεται σε συγκεκριμένη σχέση με τον κύκλο.
Η θέση αυτή δεν πρέπει να θεωρείται αυτονόητα ίδια σε κάθε χειρόγραφο.
Αυτό είναι ένα ακόμη παράδειγμα του γιατί πρέπει να συγκρίνουμε πηγές και όχι να βασιζόμαστε σε μία σύγχρονη εικόνα.

Τρίγωνο και sigil

Το sigil της μορφής και το Τρίγωνο του Σολομώντα είναι δύο διαφορετικά πράγματα.
Το sigil προσδιορίζει την ταυτότητα της συγκεκριμένης πνευματικής μορφής.
Το τρίγωνο προσδιορίζει τον συμβολικό χώρο της εμφάνισης.
Αυτή η διάκριση είναι σημαντική.
Η σφραγίδα απαντά στην ερώτηση «ποια μορφή μελετάμε;».
Το τρίγωνο απαντά στην ερώτηση «πού τοποθετείται συμβολικά η παρουσία της μέσα στη γεωμετρία της τελετής;».

Το τρίγωνο δεν είναι απλώς μια παγίδα

Στη σύγχρονη μυθοπλασία παρουσιάζεται συχνά ως παγίδα που φυλακίζει ένα πνεύμα.
Αυτό είναι υπερβολικά απλουστευμένο.
Η ιστορική λειτουργία του είναι περισσότερο τελετουργική και συμβολική.
Αποτελεί καθορισμένο χώρο εκδήλωσης και οριοθέτησης, όχι απαραίτητα «φυλακή» με τη σύγχρονη έννοια.
Η διάκριση είναι σημαντική για να καταλαβαίνουμε τη διαφορά ανάμεσα στα γριμόρια και στις κινηματογραφικές αναπαραστάσεις.

Το τρίγωνο και η συγκέντρωση

Υπάρχει και μια ψυχολογική διάσταση.
Όταν ένας άνθρωπος έχει μπροστά του ένα συγκεκριμένο σημείο στο οποίο πρέπει να κοιτάζει, η προσοχή του συγκεντρώνεται.
Το τρίγωνο μπορεί έτσι να λειτουργήσει ως οπτικό επίκεντρο.
Η συγκέντρωση σε ένα περιορισμένο γεωμετρικό σχήμα μπορεί να ενισχύσει την προσδοκία και την αίσθηση ότι κάτι πρόκειται να συμβεί.
Αυτό δεν αποδεικνύει υπερφυσική λειτουργία, αλλά εξηγεί γιατί τέτοιες γεωμετρικές διατάξεις μπορούν να έχουν έντονο ψυχολογικό αποτέλεσμα.

Καθρέφτες και επιφάνειες

Σε μεταγενέστερες αποκρυφιστικές πρακτικές, ορισμένοι συγγραφείς τοποθετούν μέσα ή κοντά στο τρίγωνο καθρέφτες, μαύρες επιφάνειες ή άλλα αντικείμενα που χρησιμοποιούνται για scrying.
Αυτό δεν πρέπει να θεωρείται αυτόματα μέρος κάθε ιστορικής εκδοχής της Goetia.
Είναι συχνά νεότερη προσαρμογή.
Η διάκριση ανάμεσα στο αρχικό κείμενο και στη μεταγενέστερη τελετουργική πρακτική είναι απαραίτητη.

Καπνός και θυμίαμα

Τα γριμόρια συχνά αναφέρονται σε θυμιάματα και αρώματα.
Ο καπνός μπορούσε να θεωρηθεί κατάλληλο μέσο για τελετουργική ατμόσφαιρα και συμβολική «εκδήλωση».
Σε σύγχρονο πλαίσιο χρειάζεται προσοχή.
Η καύση μεγάλων ποσοτήτων θυμιάματος σε κλειστό χώρο μπορεί να προκαλέσει αναπνευστικό ερεθισμό και δεν είναι απαραίτητη για ιστορική μελέτη.
Η χρήση μιας εικόνας, ενός διαγράμματος ή απλής συμβολικής αναπαράστασης είναι αρκετή για εκπαιδευτικούς σκοπούς.

Το τρίγωνο και η φωτιά

Κεριά και φλόγες εμφανίζονται συχνά στη σύγχρονη εικόνα της τελετουργικής μαγείας.
Η φωτιά έχει ισχυρό συμβολισμό, αλλά δεν πρέπει να θεωρούμε ότι κάθε παρουσία φωτιάς αποτελεί αυθεντικό κανόνα της Goetia.
Επιπλέον, η χρήση ανοικτής φλόγας σε εξωτερικό χώρο με άνεμο ή σε εσωτερικό χώρο κοντά σε εύφλεκτα υλικά είναι πραγματικός κίνδυνος.
Η ιστορική αναπαράσταση μπορεί να γίνει χωρίς πραγματικές φλόγες.

Πανσέληνος και τρίγωνο

Το Τρίγωνο του Σολομώντα δεν απαιτεί από μόνο του πανσέληνο.
Η γεωμετρία του είναι διαφορετικό στοιχείο από τη σεληνιακή χρονική επιλογή.
Σε μεταγενέστερες τελετουργικές παραδόσεις αυτά τα στοιχεία μπορούν να συνδυαστούν, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζονται σαν ένας αδιαχώριστος αρχαίος κανόνας.
Η πανσέληνος είναι κυρίως μια χρονική και συμβολική συνθήκη.
Το τρίγωνο είναι χωρικό σύμβολο.

Η βροχή και το τρίγωνο

Η βροχή επίσης δεν αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση του τριγώνου.
Μάλιστα, αν ένα σχέδιο βρίσκεται στο έδαφος, η δυνατή βροχή μπορεί να το καταστρέψει.
Η εικόνα ενός τριγώνου μέσα σε νυχτερινή καταιγίδα είναι εντυπωσιακή για μυθοπλασία, αλλά δεν αποτελεί γενικό κανόνα του ιστορικού κειμένου.
Σε συμβολική σύγχρονη αναπαράσταση, η βροχή μπορεί να αντιπροσωπεύει νερό, μετάβαση ή κάθαρση, αλλά αυτό αποτελεί νεότερη ερμηνεία.

Το τρίγωνο και τα άστρα

Τα άστρα δεν σχεδιάζονται συνήθως μέσα στο Τρίγωνο του Σολομώντα σαν να ήταν αστρονομικός χάρτης.
Ωστόσο, το τρίγωνο μπορεί να ενταχθεί σε ένα μεγαλύτερο αστρολογικό σύστημα όπου λαμβάνονται υπόψη πλανητικές ώρες, ημέρες και άλλες ουράνιες αντιστοιχίες.
Αυτό σημαίνει ότι η γεωμετρία και η αστρολογία μπορεί να λειτουργούν μαζί χωρίς να είναι το ίδιο πράγμα.

Τρίγωνο και αριθμός τρία

Ο αριθμός τρία έχει τεράστια συμβολική σημασία.
Γέννηση, ζωή, θάνατος.
Παρελθόν, παρόν, μέλλον.
Αρχή, μέση, τέλος.
Σώμα, ψυχή, πνεύμα.
Παρόμοιες τριάδες εμφανίζονται σε πολλές θρησκευτικές και φιλοσοφικές παραδόσεις.
Για αυτό το τρίγωνο ήταν φυσικό να αποκτήσει ιδιαίτερη θέση στην τελετουργική γεωμετρία.

Το ανεστραμμένο τρίγωνο

Σε μεταγενέστερα εσωτερικά συστήματα, τρίγωνα που δείχνουν προς τα πάνω ή προς τα κάτω αποκτούν διαφορετικές σημασίες.
Ένα τρίγωνο προς τα πάνω μπορεί να συνδεθεί με τη φωτιά.
Ένα τρίγωνο προς τα κάτω με το νερό.
Όμως αυτές οι στοιχειακές αντιστοιχίες δεν πρέπει να μεταφέρονται αυτόματα σε κάθε ιστορική αναπαράσταση της Goetia.
Προέρχονται από μεγαλύτερες παραδόσεις συμβολικής γεωμετρίας.

Η θέση του sigil σε σχέση με το τρίγωνο

Σε σύγχρονες αποκρυφιστικές πρακτικές συναντάμε πολλές διαφορετικές απόψεις για το πού πρέπει να βρίσκεται η σφραγίδα.
Κάποιες τοποθετήσεις προέρχονται από ιστορικά κείμενα.
Άλλες από τελετουργικές σχολές του δέκατου ένατου ή εικοστού αιώνα.
Άλλες είναι πολύ πρόσφατες διαδικτυακές πρακτικές.
Για αυτό, αντί να θεωρούμε ότι υπάρχει μία «μυστική σωστή θέση», είναι καλύτερο να εξετάζουμε ποια πηγή χρησιμοποιεί κάθε διάταξη.

Η τελετουργική γεωμετρία ως γλώσσα

Ο κύκλος, το τρίγωνο και η σφραγίδα μπορούν να διαβαστούν σαν μια οπτική γλώσσα.
Ο κύκλος σημαίνει όριο.
Το τρίγωνο σημαίνει καθορισμένο σημείο εμφάνισης.
Η σφραγίδα σημαίνει ταυτότητα.
Τα ιερά ονόματα σημαίνουν εξουσία.
Οι κατευθύνσεις σημαίνουν οργάνωση του χώρου.
Όταν συνδυάζονται, δημιουργούν ένα ολόκληρο σύστημα χωρίς να χρειάζεται ούτε μία προφορική λέξη.

Γιατί η γεωμετρία είναι τόσο σημαντική

Οι συγγραφείς των γριμορίων δεν επέλεξαν τυχαία γεωμετρικά σχήματα.
Η γεωμετρία θεωρούνταν έκφραση τάξης.
Οι καθαρές γραμμές και οι αριθμητικές σχέσεις έδιναν την εντύπωση ότι ο τελετουργικός χώρος ακολουθεί έναν ανώτερο κοσμικό νόμο.
Ο άνθρωπος μπορούσε έτσι να δημιουργήσει στο έδαφος μια μικρή εικόνα ενός μεγαλύτερου οργανωμένου σύμπαντος.

Η ασφαλής σύγχρονη μελέτη

Για να μελετήσει κάποιος το Τρίγωνο του Σολομώντα δεν χρειάζεται να πραγματοποιήσει πραγματική επίκληση.
Μπορεί να συγκρίνει χειρόγραφα.
Μπορεί να αντιγράψει το σχέδιο σε χαρτί.
Μπορεί να εξετάσει τις επιγραφές.
Μπορεί να συγκρίνει διαφορετικές εκδόσεις.
Μπορεί επίσης να δημιουργήσει ψηφιακό διάγραμμα για εκπαιδευτική χρήση.
Έτσι μελετάται η ιστορία και ο συμβολισμός του χωρίς να χρειάζονται επικίνδυνες ή ακραίες πρακτικές.

Το βαθύτερο νόημα του τριγώνου

Το Τρίγωνο του Σολομώντα μας δείχνει ότι η τελετουργική μαγεία δεν βασίζεται μόνο σε λέξεις και ονόματα.
Ο χώρος είναι εξίσου σημαντικός.
Ο τελετουργός δημιουργεί έναν χάρτη.
Καθορίζει πού βρίσκεται ο ίδιος.
Καθορίζει πού βρίσκεται το εξωτερικό.
Καθορίζει πού θα συγκεντρωθεί η προσοχή.
Με αυτό τον τρόπο η τελετουργία μετατρέπεται σε μια δραματική αναπαράσταση ενός αόρατου κόσμου.
Από ιστορική άποψη, αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο του τριγώνου.
Δεν μας αποδεικνύει ότι κάποια οντότητα εμφανίζεται μέσα του.
Μας δείχνει όμως πώς οι άνθρωποι που πίστευαν σε τέτοια συστήματα προσπαθούσαν να δώσουν μορφή, θέση και όρια σε κάτι που θεωρούσαν αόρατο.
Στο επόμενο κεφάλαιο θα εξετάσουμε το πεντάγραμμα και το εξάγραμμα στη Σολομωνική παράδοση. Θα δούμε γιατί αυτά τα δύο σύμβολα δεν είχαν αρχικά τη σημερινή απλοποιημένη σημασία του «καλού» ή του «κακού», πώς χρησιμοποιήθηκαν ως προστατευτικά και κοσμολογικά σημεία και πώς συνδέθηκαν αργότερα με πλανήτες, στοιχεία και τελετουργικές σφραγίδες.